نویسنده :
منبع : http://asaamanvatan.blogfa.com/post-35.aspx
تاریخ تمدن – دانلود کتاب های تاریخی - ایران باستان – تبادل لینک – چهره های ماندگار مشاهیر – اسطوره و افسانه های باستان – دایرکتوری تبادل لینک
در هنر هخامنشی ، به ویژه نقوش تخت جمشید ، نقش دو گیاه - یکی سرو و دیگری نیلوفر آبی – و نقش حیواناتی چون شیر ، گاو ، اسب ، شاهین « هما» و گاوپاژن یا بز کوه (پازن) به دفعات تکرار شده است سرستون های کاخ های تخت جمشید چهارشکل اند : سر انسان و بدن حیوان ، سر دو گاو پشت هم ، سر دو شیر پشت هم و سر دو شاهین پشت هم . پیکره یا نقش پازن را نه در بناها ، بلکه بیشتر در بدنه اشیایی چون جام ، کوزه ، بشقاب ، پیاله ونظیر این ها ، که در حفاری های تخت جمشید کشف شده اند ، می بینیم.
شیر برای ایرانیان باستان مطهر تابستان و گاو مظهر زمستان بوده است .از این رو نقش پریدن شیر بر پشت گاو و از پای در آوردن او که در روی دیواره سنگی پلکان ورودی کاخ آپادانا دیده می شود نماد لحطه چیرگی تابستان بر زمستان و فرارسیدن بهار است .
رابطه شیر ( میترا)با خورشید ( مهر) به صورت پنجه شیر ( پرتو های خورشید) هم چنان از آن زمان با کنایه پنجه آفتاب در زبان فلرسی مصطلح است . چون آسمان جایگاه خورشید است و زمین جایگاه گاو پنجه افکندن شیر = خورشید بر پشت گاو ( یعنی باز شدن پرتو های خورشید هم چون پنجه های شیر ) نشانه آغاز روز و شروع زندگی است این علافه به همیستگی خورشید با شیر به صورت صحنه طلوع خورشید در زمینه نقش شیر ، روی پرچم و سکه های شاهان ایرانی ، از دوره باستان تا دوره معاصر، مورد توجه طراحان وهنرمندان ایرانی بوده که ریشه ای اساطیری و اعتقادی دارد.
از میان نماد های جانوری و گیاهی هنر هخامنشی تصویر شیر و سرو ، و پس از آن نقش نیلوفر آبی و گاو ، پیش از سایر نماد ها تکرار شده و به صورت کهن الگو ( آرکی تایپ) درآمده اند.
شاهین : از زیر گونه های پرند گان شکاری است . پرنده ای که ویژگی های شایانی چون تیز پروازی ، بلند پروازی ، دید نافذ بسیار مشهور است . از این رو آن را شاه پرندگان ( شاهین = شاهوار یا شایسته شاهان ) خوانند
شاهین همچنین برای ایرانیان باستان پیک خورشید بود یشت ها ۱۴ ،۱۹ ) که در کشتن گاو نخستین ، با مهر یا میترا متحد شد نام شاهین در اوستا سئنه گفته شده که اغلب با همان پرنده اسطوره ای ، سیمرغ گرفته اند . فر ایرانی و فر کیانی که در اوستا از آن نام برده شده به صورت پرنده ای به نام وارغن آشکار می شود که در واقع نوعی پرنده شکاری شبیه شاهین است
در ایران باستان هریک از شهر های بزرگ و برجسته کشور نمادی داشته است مثلا نماد شهر شوش ، شاهین و نماد شوشتر ، اسب بوده است.
سرو درخت مقدس : سرو که به تکرار در نقوش حجاری شده تخت جمشید ذیذه می شود در اعتقادات ایرانیان باستان جنبه مقدس داشته این درخت درآیین مهر نیز مقدس بوده است.
در اساطیر ایران ، درخت سرو نماد خدای گیاهی است . مهر تا حدودی نماد خدای نباتی می شود تصویر یا نقش سرو در بسیاری معابد میترایی دیده شده است.
فردوسی در شاهنامه اشاره دارد که زردشت سرو باستانی کاشمر را از بهشت به زمین آورد و بر در آتشکده برزین مهر در کاشمر کاشته است :
نخـست آذر مهر برزیـن نهـاد به کشمر نگر تا چه آیین نهاد
یکی سرو آزاده بود از بهشت به پیش در آذر آن را بکـشت
در شاهنامه می خوانیم که گشتاسب پس از پذیرفتن دین زردشتی بر گرداگرد این سرو بنای عظیمی ( آتشکده ای ) بر پا کرد و زردشت دیو را در تالار آن به بند کشید هم چنین در شاهنامه به این نکته بر می خوریم که زردشت بر شاخ و برگ های سرو کاشمر که شاه گشتاسب نام خود را بر آن نوشته بود ، اندرزی مبنی بر پرهیز از جاه طلبی ، خطاب به گشتاسب نوشته بود . زمانی که گشتاسب رسما به دین زردشتی می گرود ، زردشت این واقع را بر پیکر سرو مینوی می نویسد
نبشته بر زاد سر سهی که پذرفت گشتاسب دین بهی
سرو دیگری که در نزد ایرانیان باستان تقدس داشته ، سرو فریومد بوده است. بنا بر روایت بیهقی ( تاریخ بیهقی ) زردشت این سرو را نیز از بهشت آورده و در روستای فریومد کاشته است.
سرو به علت نیرومندی ، سرسبزی ، دوام ، برای ایرانیان باستان نماد رونق ، قوت ، پایداری ، سر بلندی ملی و آزادگی بوده است.
به ویژه این که منشا سرو را از بهشت می دانسته اند انتساب صفت آزادگی ( سرو آزاده ) به این درخت ، یادگار ارتباط آن با ناهید است که در اساطیر و افسانه های ایرانی نشانه ای از آزادگی و سر بلندی ایرانیان است.
نیلوفر آبی (لوتوس ) تصویر این گیاه نیز به فروانی در نقوش تخت جمشید دیده می شود .اما مهم ترین جنبه گل نیلوفر آبی ارتباط آن با آب است ؛ چون آب عنصر اساسی حیات و نمادی است از اقیانوس اولیه کیهانی . نیلوفر آبی گرچه ریشه در قعر آب دارد ، ولی بر سطح آب شکفته می شود ، این گل مظهری است از شکوفایی جهان و نیل آن به مرتبه تجلی یا ظهور ( اساطیر مشترک هند و ایرانی نیز این تعبیر را تایید می کنند )
در معماری معابد مصر باستان ، سر ستون ها به شکل گل نیلوفر است در دست رع ( خدای خورشید در مصر باستان) گل نیلوفر آبی یا لوتوس دیده می شود.
در اساطیر ایرانی ، نیلوفر ، گل ناهید به شمار می رفته و ناهید تصور اصلی مادینه هستی در روایات دینی ایران باستان بوده است .که از جهاتی با معتقدات هندیان باستان تشابه دارد.
در نقوش تخت جمشید ، شاه هخامنشی (داریوش ) را می بینیم که بر تخت نشسته و گل نیلوفر آبی در دست دارد . نمایندگان و بزرگان قوم ماد که در نوروز برای سلام ، شادباش و تقدیم هدایا نزد شاه آمده اند ، نیلوفر آبی در دست دارند به همین سبب لوتوس را گل سلطنتی نیز نامیده اند.
به روایت ابوریحان بیرونی : در ایران باستان روز ششم تیرماه (خردادروز) جشنی به نام جشن نیلوفر برگزار می شده است.
ایرانیان باستان گویا آب (شیره ) نیلوفر آبی را که خوشبو هم هست ، مانند باده یا می و به منزله نوعی هوم سکرآور می نوشیده اند.
در روایات کهن ایران ، نیلوفر آبی را جای نگه داری تخمه یا فرزردشت ، که در آب نگه داری می شد ، می دانستند و از این رو نیلوفر آبی با آیین مهری پیوستگی زیادی داشته است. بدین سبب مهر پرستان برای تجسم صحنه زایش مهر ، تصویر او را در حال بیر.ن آمدن از غنچه نیلوفر آبی نشان می داده اند
پژوهش هایی در شناخت هنر ایران ، دکتر احمد ضابطی جهرمی نشر نی ۱۳۸۹
– منبع +
بدون دیدگاه »
اندیشه خود را به یادگار بگذارید
- لطفاً به صورت پارسی بنویسید- برای تماس با مدیریت به "صفحه تماس" بروید
- برای طرح مباحثی که با نوشتار بالا مرتبط نیستند لطفاً به "انجمن گفتگو" رفته و بگو مگو کنید
"