این نوشتار پارسی می باشد و واژه تازی در آن بسیار کم به چشم می خورد

منطقه حفاظت شده
گاندو

این سرزمین
در آخرین گوشه نیمروز خاوری (جنوب شرقى ) کشور،
در درازای مرز ایران و پاکستان گسترده شده است . این سرزمین از کوه‌هاى کم آب و
بیابانى تا رودخانه سرباز در بلوچستان گسترده شده است. سرزمین یاد شده ، زیستگاه
تمساح تالابى ایرانى است که در آبگیرهایی با گودی کم در دنباله رودخانه زندگى مى‌کند.
این حیوان در زمان خشکى تا چند متر در زیر آبگیرها نقب زده و در درون
آنها زندگى مى‌کند همچنین گونه ی ویژه رودخانه‌اى این سرزمین توان زندگى گونه ای
ماهى شگفت انگیز به نام ماهى گِل خور با نام علمى Perio phthalinuse فراهم
آورده است که توانایی زیست در آبهایی با ژرفا کم و بستر گِلى رودخانه‌ها را دارد.

جانداران
این سرزمین : جبیر، سنجاب نخلى شمالى، راسوى خاکستر هندى، هوبره، دراج، سوسمار و
نیز بسیارى از گونه های پرندگان که ویژه شبه قاره هند مى‌باشد.

گاندو، کروکودیل شادابی

جایگاه زیست کروکودیل پوزه کوتاه در کشور منطقه حفاظت شده گاندو با ۴۶۵ هکتار
در روستاهای باهوکلات و سرباز در نیمروز (جنوب) استان در سرزمینهای رودخانه‌ای باهوکلات، سرباز، کاجو و برکه‌های
پیرسهراب، آزادی، کلانی، درگس، گزمنزل، هوت کت و سد پیشین گسترده شده است.که به دلیل خشکسالی چند ساله و کمبود خوراک این حیوان با مرغ و ماهی خوراک دهی دستی می
شود گاندو بزرگترین خزنده ایران است. تاکنون با طول ۳/۵ متر هم مشاهده شده است عمر این گونه کروکودیل از ۱۰۰ سال بیشتر نمی شود از آنجاییکه این گونه دارای فک کوچک است پوزه
کوتاه نامیده می شود و در هر تخم گذاری بیش از ۳۰
تخم می‌گذارد و خوراکش ماهی، پرندگان آبزی و کنار آبزی است.
بودن گاندو در برکه‌ها و استخرها ترسی برای مردم بومی
نمی‌باشد تا جاییکه بچه‌ها در این برکه‌ها شنا کرده و زنان با دل آسودگی در کنار
برکه‌ها به شستن دیگ و پوشاک می‌پردازند.
با توجه به جابجایی کم و خونسرد بودن خوراک میانگین گاندو روزانه یک و نیم تا دو کیلوگرم گوشت است.
به گاندو در ایران، تمساح ایرانی
نیز گفته می‌شود. زیستگاه بخشی در چابهار و بخش دیگر آن در شهرستان
ایرانشهر
گسترش دارد.

این تمساح دارای پوزه‌ای پهن است که فک بالایی ۱۹ دندان و فک پایینی ۱۵ دندان دارد. در
پشت سر و در گردن دو جفت تخته شاخی بزرگ دیده می‌شود. دارای پاهای کوتاه بوده و
پنج انگشت دارای ناخن‌های بلند در پاهای جلویی و چهار انگشت دارای ناخنهای کوتاه
تر در پاهای پسین می باشد. رنگ بیشتربدنش زیتونی تا قهوه‌ای بوده و شکمی بدون پولک
و به رنگ سفید متمایل به زرد دارد.

میانگین قد این کروکودیل در نرها ۳ متر و ماده‌ها ۲٫۴۵ متر است. البته
نرهای مسن بسیار بزرگتر شده و به ۴ تا ۵٫۵ متر طول و ۵۵۰ کیلوگرم وزن برسند. البته گاندوهای ایران بسیار
کم به ۳ متر می‌رسند و بزرگترین گاندو دیده شده ۳٫۶ متر درازا داشته‌است. دم این حیوان که نیمی از درازا
بدن آن است، آن‌قدر قدرتمند است که می‌تواند استخوان بدن پستاندار بزرگ پیکر را با
ضربه‌ای قوی خرد کند و آرواره‌های وی آن‌چنان قوی است که می‌تواند بزرگترین
استخوان‌ها را به‌راحتی خرد کند. از ویژگی‌های دیگر گاندو اسید سیراب بسیار قوی است که این جانور را توانا در گوارش خوراکیهای سخت و سفت می‌کند و همچنین
وبودن پرده‌ای بنام
‪Veium Pahatinum در بدن این تمساح که راه اندرآمدن آب به
معده را در زمانی که دهان حیوان باز است، می‌بندد.

زمان جفت‌گیری گاندو در اسفندماه و تخم‌گذاری
آن در ماه خرداد است. گاندو با کندن گودال عمیقی در جایی که از نم بسنده برخوردار باشد، نزدیک به ۲۰ تا ۳۵ تخم می‌گذارد. ۶۰٪ تخم‌ها پس از ۶۵ روز نوزاد می‌شوند. توله‌ها با درازایی
برابر ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر به جهان
می‌آیند. خوراک نوزادان از حشره ها و لارو آنها، دوزیستان و لارو آنها و بچه‌ماهی‌ها است، تنها ۵ تا ۱۰٪ نوزادان به سن جفت
گیری ۵ تا ۱۰ سالگی می‌رسند و دیگران
خوراک پرندگان شکاری و ماهی‌خوار، روباه، شغال، سگ و بزمجه می‌شوند.

بر پایه یک دیدگاه کهن بلوچی ،گاندو تمساح
خوش یمن و پاک شمرده می شود و باور بر این است که هر کجا که گاندو هست آب فراوان
است