با سلام خدمت تمامی دوستداران دکتر علی شریعتی
من صحبت هایی درباره ی رابطه ی دکتر علی شریعتی و شهید مطهری را شنیده ام و در آخر هم هنوز متوجه نشدم که چه اتفاقی در آن زمان ها افتاد و حق با چه کسی بود.
در اینجا محل مناسبی برای این بحث وجود دارد که در صورت تمایل شما دوستان می توانید در این مبحث ما را یاری کنید.

درود بر مسعود عزیز،
مسعود جان ما در وبسایت بسیار از این موضوع سخن گفته ایم.
لطفا وارد لینک های زیر شوید و دانستنی ها را بخوانید "
- http://shariati.nimeharf.com/Shariati/article-498/%d8%ad%d8%ac%d8%a7%d8%a8-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%81%da%a9%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d8%b4%d8%b1%db%8c%d8%b9%d8%aa%db%8c-%d9%88-%d9%85%d8%b7%d9%87%d8%b1%db%8c
- http://shariati.nimeharf.com/Shariati/article-471/%d9%86%d9%87%d8%b6%d8%aa-%d8%b9%d8%a7%d8%b4%d9%88%d8%b1%d8%a7-%d8%af%d8%b1-%d8%a2%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%b4%d8%b1%db%8c%d8%b9%d8%aa%db%8c-%d9%88-%d9%85%d8%b7%d9%87%d8%b1%db%8c

_________________

امضا

مردی آنچه بر علیه مردی بگوید آن مرا باور نیاید، تا هنگامی که سوگند هر دو را نشنوم.- داریوش بزرگ
[فقط اعضا مجاز به مشاهده لینک ها هستند، لطفا برای مشاهده لینک های انجمن ثبت نام کنید یا وارد انجمن شوید. ] - [فقط اعضا مجاز به مشاهده لینک ها هستند، لطفا برای مشاهده لینک های انجمن ثبت نام کنید یا وارد انجمن شوید. ] -  [فقط اعضا مجاز به مشاهده لینک ها هستند، لطفا برای مشاهده لینک های انجمن ثبت نام کنید یا وارد انجمن شوید. ]
فقط اعضا مجاز به مشاهده لینک ها هستند، لطفا برای مشاهده لینک های انجمن ثبت نام کنید یا وارد انجمن شوید. تنها یک عضو و کاربر عادی و در اَنجمن است که قطعاً دارای اِشتباهات بسیاری"ست که به بسیاری از آنها به کمک دیگر کاربران آگاهی پیدا می کند و به این روی مدیون کسانی اَست که به سوال های او پاسخ گفته و یا نقدی از او کرده اَند.

نقل قول های مورد پسند :
وقتی ما همه یک نوع می اندیشیم هیچ یک از ما نمی اندیشد._والتر لیپمن
من از گناه بدم می آید نه از گناهکار.گاندی.
دانا باید از دانش خویش نادان را آگاه سازد، نشاید بیش از این نادان گمراه بماند._ اِشو زرتشت – یسنا – هات ۳۱ بند ۱۷
یک فرد اغلب به واسطه ی یک واژه، عاقل یا احمق پنداشته می شود.به راستی باید مراقب آنچه می گوییم باشیم_ کنفوسیوس
مورخ باید بعضی اوقات حتی دشمن را ستایش کند و دوست را سرزنش._ پولی بیوس
برتری مردم به یکدیگر، به دانش‌ها و خرد‌هاست؛ نه به ثروت‌ها و تبار‌ها. علی اِبنِ اَبیطالب
شرافت به خرد و ادب است؛ نه به دارایی و نژاد. علی‌بن‌ابیطالب

سلام به همه شما
به نظر من بررسي اختلاف نظرهاي اين دو استاد بزرگ بسيار مفيد مي باشد ولي آنچه مهمتر است پيروي و عمل به هدف مشترك آن ها و آموزش و يادآوري مداوم درس هاي آن اساتيد بزرگ

شهید مطهری در زمان حیات دکتر شریعتی، نامه ای به امام(ره) می نویسد و در اواخر نامه انتقاداتی را نسبت به دکتر شریعتی وارد می سازد؛ البته در همان جا می گوید که این انتقادات را به دکتر منتقل کرده و دکتر پذیرفته که علامه جعفری و فرد دیگر(نامش در خاطرم نیست) مسئولیت رفع اشتباهات حرف های دکتر را بر عهده گیرند که پس از فوت دکتر این دو، حاضر به انجام چنین کاری نمی شوند؛حضرت آیت الله خامنه ای در یک سخنرانی یا نوشته، این انتقادات شهید را نسبت به دکتر افراطی می خواند...

البته این اختلاف نظر ها کاملا مطلوب است؛ چون هیچ فردی کامل مطلق نیست...

از اِنی کاظمی

آیت الله مطهری و دکتر شریعتی دو مرد تاثیر گذار در انقلاب ایران بودند. نه می توان زحمات مطهری را نادیده انگاشت و نه می شود به شریعتی بی اعتنا بود. این دو [در کنار دیگر بزرگان] بار فرهنگی انقلاب را به دوش کشیدند. ذهن ها را آماده کردند و طرحی نو در انداختند. گرچه تاثیر گذاری شریعتی در نسل جوان بیشتر بود و معلم انقلاب لقب گرفت اما نقش مطهری را که از بنیانگذاران حسینیه ارشاد بود نیز نمی توان در آگاهی دادن و تعلیم و تربیت آن نسل انکار کرد. شریعتی با آن بیان جذاب و گیرایش [که مارکسیسیت ها را یکضرب شیعه می کرد!] اسلام را از پستو بیرون کشید و پایه گذار یک حرکت پرخروش مردمی شد. اسلام و مذهب را بی واسطه فهمید. اینگونه شد که توانست با فهم نو از دین و مذهب سیل جوانان را به حسینیه ارشاد سرازیر کند چنانکه در هر درس ۵۰۰۰ نفر پای صحبتش می نشستند. مقصود از این نوشته نه تمجید از شریعتی است و نه تجلیل از مطهری ؛ نه تخریب شریعتی است و نه تنبیه مطهری. تنها شرح و بسط یک درگیری فکری است بین یک عالم اسلامی و یک روشنفکر دینی[۱]. دعوای یک ملای کور و یک خاموش فکر غربزده نیست. کشمکش فکری است میان یک روحانی علوی و یک متفکر اسلامی. قصد ما بزرگ نمایی و یا تخریب وجهه ی این دو نیست. تحقیق و تحلیلی است بر این دو بزرگوار که شاید ” فاعتبروا یا اولی الابصار…. “

حسینیه ارشاد موسسه ای مذهبی فرهنگی بود که در سال ۱۳۴۲ به همت محمد همایون و علی آبادی و ناصر میناچی با همفکری مطهری تاسیس شد. تعیین سیاست عمومی و انتخاب سخنرانان اکثرا به عهده ی مطهری بود [۲] سال ۱۳۴۵ مطهری از استاد محمد تقی شریعتی دعوت می کند تا برای سخنرانی به ارشاد بیاید و استاد تا سال ۱۳۴۶ در محل موقت حسینیه به ایراد سخنرانی می پرداخت. در سال ۴۸ که موضوع چاپ نشریات داخلی حسینیه پیش آمد مطهری اولین نشریه حسینیه را در دو جلد به نام “محمد خاتم پیامبران” منتشر کرد. مطهری از شریعتی دعوت می کند تا مقاله ای برای این نشریه بفرستد و در نامه ای به دکتر می نویسد: “برادر عزیز دانشمندم. قلب خود شما گواه است که چقدر به شما ارادت می ورزم…”[۳] دکتر شریعتی برای این کتاب دو مقاله فرستاد ۱- هجرت تا وفات ۲- سیمای محمد. و به مطهری اجازه داده بود که هر یک از این مقالات را که می پسندد چاپ کند.” مطهری چنان از خواندن زندگی محمد به وجد آمده بود که آنرا سه بار به طور کامل خوانده بود. مطهری هر دو مقاله را چاپ کرد و در نامه ای به پدر شریعتی از او تجلیل و تمجید کرد”[۴]

با انتشار این دو مقاله سیل انتقادات و حمله ها از روحانیون سنتی شروع شد. “چرا جلوی اسم محمد “حضرت” و “ص” نگذاشته ؟[۵] مطهری در مقابل این حملات ایستاد و از شریعتی دفاع کرد. درباره ی شریعتی گفته بود:” چون رشته او جامعه شناسی است و خوب هم درس خوانده و کاملا بر اعصابش مسلط است در بیان الفاظ معرکه است. چون جوانها از فکلی ها کمتر بحث های دینی شنیده اند و او هم به زبان جوان ها صحبت می کند اینست که بیشتر از ما طالب دارد.”[۶]

شریعتی از سال ۴۵ با سخنرانی “مخروط جامعه شناسی” همکاری خود را با ارشاد آغاز می کند. تا جایی که به قول خود شریعتی حسینیه با خون و فکر و شخصیتش عجین می شود[۷]

رضا داوری در بیان خاطره ای از دیدار با مرحوم مطهری می گوید:” ایشان [مطهری] زبان به ستایش شریعتی گشودند و گفتند: بعضی از مقالات دکتر شریعتی و از جمله زن در چشم و دل محمد را هیچ یک از ما نمی توانستیم بگوییم.

با آمدن شریعتی و استقبال شدید دانشجویان رفته رفته مرحوم مطهری نسبت به شریعتی بدبین می شود. جای تمجید ها, تنقید ها نشست و جای تکریم ها ,تعذیب ها. اطرافیان نیز به این اختلاف دامن می زدند.

پرویز خرسند می گوید: “روزی برای برداشتن وسایل مورد نیاز به حسینیه آمدم. در گوشه ی سالن آقای … را دیدم که با مرحوم مطهری گفتگو می کرد. از کنارشان که گذشتم اسم شریعتی را شنیدم و اینکه چه کسی باید برود و چه کسی باید بماند. کنجکاو شدم وایستادم. آقای … به مرحوم مطهری می گفتند: “بین شما و دکتر شریعتی فقط یکی باید اینجا بماند و تصمیم قطعی است. مرحوم مطهری گفتند حالا چه کسی قرار است بماند؟ آقای … پاسخ داد: چون جوان ها استقبال بیشتری از دکتر شریعتی دارند قرار است ایشان بماند. مرحوم مطهری خیلی ناراحت شد”. من تصور کردم که این تصمیم هیئت مدیره است و خود دکتر هم قضیه را می داند. بلافاصله به آپارتمان برگشتم و داستان را برای شریعتی گفتم. متوجه شدم او کاملا بی خبر است. وقتی حرفهایم را شنید با عصبانیت گفت:”این احمقانه ترین کاری بود که می توانستند انجام دهند.این ها نمی فهمند که نه حضور مطهری عرصه را بر من تنگ می کند و نه حضور من مانع کار اوست. او استاد فلسفه وحکمت است و من جامعه شناسی درس می دهم و این هر دو برای جامعه ی جوان ها مفید است”[۸]

با روشن شدن افکار شریعتی و تز اسلام منهای روحانیت و انتقاد به مجلسی و خواجه نصیر ,مطهری که زمانی دائما از شریعتی و افکارش و زبانش تعریف می کرد کم کم شروع به موضع گیری در مقابل شریعتی نمود. البته باید گفت که خود مرحوم مطهری به انتقاد از روحانیون اعتقاد داشت اما می گفت این ما هستیم که باید خودمان را نقد کنیم و دخالت کردن غیر روحانیون در مباحث دینی را بر نمی تابید. به همین دلیل مرحوم مطهری جلسه ای را تشکیل داد تا برای سخنرانان ضوابط و معیار هایی در نظر گرفته شود. شاید بیشتر این ضوابط به خاطر این بود که شریعتی از حسینیه کنارگذاشته شود.[۹] در این تبصره ها عدم تجاهر به فسق و پایبندی به تقوا و پرهیز از گناهان کبیره گنجانده شده بود. به قول محمد همایون صاحب حسینیه: “پس لطف کنید یک تبصره هم بگذارید که سخنران کچل هم نباید باشد! [اشاره به اینکه همه ی این ضوابط به خاطر حذف شریعتی است] اما چگونه می شد شریعتی را حذف کرد؟ شریعتی ای که شهرت حسینیه مدیون او بود. ناصر میناچی می گوید: “حسینیه ای که در طول چندین سال فعالیتش فقط توانسته بود ۲ جلد کتاب محمد خاتم پیامبران بیرون دهد و جلد دوم با عدم استقبال مردم مواجه شده بود و اگر جلد اول به چاپهای بعدی رسید به خاطر دو مقاله شریعتی بود, چگونه با حذف شریعتی حسینیه می تواند به کار خود و رسیدن به سطح عالی ادامه دهد؟”[۱۰]

با مخالفت همایون و میناچی با طرح حذف دکتر , مرحوم مطهری استعفای خود را تقدیم حسینیه کردند. شریعتی هم که ۷ ماه از ارشاد کنار کشیده بود بار دیگر بازگشت.

و اما واکنش شریعتی به این ماجراها چه بود؟ محمد مهدی جعفری در کتاب”بار دیگر شریعتی” می نویسد:” یکبار شریعتی را دیدم و به او گفتم امشب فلان مجلس دعوت داریم. شما هم بیایید. در ضمن آقای مطهری هم هستند. شریعتی گفت: اتفاقا چه بهتر. خوشحال می شوم که بیایم. طوری می گویید که من اگر مطهری بیاید ناراحت می شوم. اگر اختلافی هم هست میان من و ایشان اختلاف جزئی است. وگرنه ما همه مان در یک صف واحد می جنگیم.

پرویز خرسند می گوید: “نشنیدم شریعتی یکبار کلمه ای علیه مطهری بگوید[۱۱]

جعفری می گوید:”خدایی اش من هرگز از دکتر شریعتی بدگویی نسبت به شهید مطهری نشنیدم.[۱۲]

جعفری همچنین نقل می کند روزی در منزل دکتر نکوفر بودیم. مرحوم مطهری را دیدم. مرا خواست. گفت: دیدی رفیقت چه تیشه ای به ریشه ی اسلام می زند؟ گفتم چه کسی؟ گفت شریعتی. گفتم برای چه؟ گفت: این مقالاتی که در کیهان می نویسد تیشه به ریشه دین می زند. گفتم مگر جریان را نمی دانید؟ دکتر رفته اصفهان یک سخنرانی کرده. سخنرانی از نوار پیاده می شود و بوسیله ی دانشجویان چاپ می گردد. در صحافی بوسیله ی ساواک توقیف می شود ساواک این ها را می دهد به کیهان. مطهری گفت : نه اینطور نیست. گفتم خود شریعتی این را به من گفت. مرحوم مطهری گفت:دروغ می گوید. پدرش هم دروغ می گوید![۱۳]

پاره ای از سخنان پراکنده آیت الله مطهری در مورد دکتر شریعتی

“صرف نظر از افکار نادرست و غرور و اشتباهاتش ضربه ی جبران ناپذیری به هماهنگی روحانیت و طبقات تحصیل کرده زده و آنها را سخت نسبت به روحانیون بد گمان کرده است”.[استاد شهید به روایت اسناد – ص ۲۱۷]

“اوضاع آبستن حادثه ی قرن ۱۳ هجری است [اشاره به فرقه سازی بابیه]. در نوشته های مرحوم [شریعتی] بذر این انشعاب شوم وجود دارد”[ سیری در زندگانی استاد ص ۱۲۷]

“این جزوه [اشاره به اسلام شناسی ارشاد] مانند غالب نوشته های نویسنده از نظر ادبی و هنری اعلی است, از نظر علمی متوسط است, از نظر فلسفی کمتر از متوسط و از نظر دینی و اسلامی صفر است!”[استاد مطهری و روشنفکران ص ۳۴]

“به نظر من این جزوه [اسلام شناسی ارشاد] چیزی که نیست اسلام شناسی است. حداکثر بگوییم اسلام سرایی یا اسلام شاعری است. نویسنده جزوه نظر به غرور بی حد و نهایتش همان طور که خاصیت هر مغروری است ,عقده ندانستن علوم اسلامی از فلسفه و کلام و فقه و عرفان و غیره دارد”.[مطهری و روشنفکران ص ۴۲]

“این جزوه [حسین وارث آدم] نوعی روضه ی مارکسیستی است که تازگی دارد.”[یادداشت های مطهری ص ۲۱۸]

“من دو سفر با شریعتی به حج رفتم هرگز یکبار ندیدم سر او به مهر برسد”[اشاره به اینکه شریعتی نماز نمی خوانده است!؟] [طرحی از یک زندگی ج ۲ نقل از علی ابادی. یکی از ۳ نفر اعضای موسسین ارشاد]

اینکه چرا مطهری با آن همه سابقه و مبارزه و کار فرهنگی دست به چنین اظهار نظرهایی زد دقیقا معلوم نیست اما می شود با نگاهی به سیر زندگی مرحوم به نکاتی دست یافت. حامد الگار نویسنده و مترجم مسلمان آمریکایی می گوید: “پیش از به صحنه آمدن شریعتی مرحوم مطهری مشهور ترین و محبوب ترین سخنران دانشجویان دانشگاه بود اما با آمدن شریعتی مستمعان او به سرعت رو به کاهش نهادند چرا که شریعتی هر روز افراد بیشتری را به سوی خود جذب می کرد. نتیجه اینکه به هر حال بشر بشر است این موضوع منجر به رنجش آیت الله مطهری شد”[۱۴]

شاید مطهری که خود جزو موسسین حسینیه ارشاد بود و در آنجا سالها درس داده بود و در میان قشر دانشجو و روشنفکر مقام بالایی داشت نمی توانست ببیند که از حسینیه کنار رفته و به جایش کسی آمده که پای هر درسش ۵۰۰۰ نفر جوان می نشستند و او مجبور بود در مسجد الجواد حرفهایش را برای ۲۰..۳۰ نفر بزند که تازه اکثر آنها پیرمرد بودند.

پس از شهادت

باشهادت دکتر شریعتی محبوبیتی فوق العاده برای او ایجاد شد. همه او را معلم شهید و معلم انقلاب نامیدند. در این جو هیچ کس تحمل شنیدن حرف مخالف شریعتی از مطهری را نداشت. مطهری ای که یک عمر در راه اسلام تلاش کرده بود به یکباره با اظهار نظرهایش در میان جوانان از عرش به فرش آمد. بطوریکه در مراسم چهلم شریعتی در مشهد که بازرگان در دفاع از مطهری سخنرانی کرد حاضران در مراسم اعتراض کردند و استاد محمد تقی شریعتی به نشانه ی ناراحتی جلسه را ترک کرد. با انتشار نامه ی بازرگان و مطهری علیه شریعتی این ضدیت ها و دشمنی ها به اوج رسید. گرچه بازرگان نامه ی دیگری نوشت و از بعضی کلمات تبری جست. [شرح ماجرای این نامه را به زمان دیگر موکول می کنیم.] دانشجویان مسلمان درآمریکا ضمن نامه ای شدیدا به این دو حمله کردند و شریعتی را بالاتر از آن دانستند که با انتقاد و دشمنی این و آن کوچک شود. آنها نوشتند:

” نسل جوان مسلمان امثال آقای مطهری را که مسائل مردم برایشان مسئله ای نیست و از جیب ملت ارتزاق می کنند و تحریف اسلام راستین و دسیسه گشتن دین در دست جلادان زمان برایشان بی تفاوت است کاری ندارند. ما کسانی را که به زندگی عثمان وار نشسته اند و دم از علی می زنند ,جزو علمای راستین نمی دانیم که خود را مسئول شنیدن حرفهایشان کنیم..”[۱۵]

. شهید مطهری بعد از انقلاب نیز در نامه ای به آیت الله خمینی چنین نوشت:

” اخیرا می بینیم گروهی که به اسلام عقیده و علاقه درستی ندارند سعی می کنند از او [شریعتی] بتی بسازند. تحت این عنوان که سید جمال و اقبال و بیش از آنها این شخص[شریعتی] اسلام را نو کرده و خرافات را دور ریخته و همه باید به افکار او بچسبیم…”[۱۶]

در همان نامه سفر منجر به شهادت دکتر را ناشی از توطئه و ماموریتی می داند که دکتر می خواست دنبال کند:” و خدا می داند اگر خداوند از باب مکروا و مکرالله والله خیر الماکرین در کمین او نبود او در ماموریت خارجش چه بر سر اسلام و روحانیت می آورد”[۱۷]

در این میان آیت الله خامنه ای دیدی خاص به ماجرا دارد و دکتر شریعتی را نه تنها از ورای کتابها و نوارهای سخنرانی بلکه به عنوان یک دوست، یار و همراه می‌شناخته و بارها با یکدیگر در مشهد و تهران و در جریان مبارزات، گفتگو و تبادل نظر داشته‌، لذا به زیر و بم تفکرات شریعتی آشنا بوده‌است.  لذا سخن ایشان دارا اهمیت خاصی است

آیت الله خامنه ای اما به این موضوع در مبحثی طولانی پرداخته است[۱۸] او حتی گفته است : شریعتی را استاد خود می‌دانم[۱۹]  وی همچنین گفته است : بعد از بلوغ شریعتی در عرصه روشنفکری و بر منبر روشنفکری اسلامی بسیار بودند کسانی که معلمان شریعتی بودند، اما کشف نشده بودند، ولی کشف شدند، شریعتی به خود من بارها می‌گفت که من مرید مطهری هستم… اما طلوع مطهری در آفاقی شد که آن افاق را از لحاظ جو کلی، کوششهای شریعتی به وجود آورده بود. [۲۰] شریعتی برخی اشتباهاتش را قبول کرده بود، اما گفته بود مجازاتی که در قبال اشتباهاتم برای من در نظر می گیرند، اگر صد برابر بیشتر نیست، ده برابر بیشتر است [۲۱] او می‌فهمید و درک می‌کرد و راستی امروز جایش خالی است.  شریعتی آن کسی بود که نقطه التقاع روشنفکری اسلامی و جریانهای روشنفکری قبل قرار گرفت. لذا حق بزرگی به گردن اندیشه روشن بینانه و روشنفکرانه اسلامی دارد. [۲۲]

شریعتی توانست نسل جوان را یکجا و دربست به طرف مذهب و ایمان مذهبی بکشاند. این کار را او به طبیعت خود می‌کرد، تصنعی در این کار نداشت، طبیعتاً اینطوری بود، او خودش یک چنین ایمانی داشت، او خودش یک چنین دید روشنی به اسلام داشت و به همین دلیل بود که آنچه از او میتراوید این فکر و این منش را ترویج می‌کرد. بعد از بلوغ شریعتی در عرصه روشنفکری و بر منبر روشنفکری اسلامی بسیار بودند کسانی که معلمان شریعتی بودند، اما کشف نشده بودند، ولی کشف شدند، مطهری نیز از اینان بود[۲۳] ایشان موضوع را چنین نتیجه گیری کردند که نظرات شهید مطهری درباره شهید شریعتی، چه در آغاز آشنائیشان – که تا دو سه سال از وی به نحو شگفت انگیزی ستایش می کرد  و چه در سال های بعد که از او به نحو شگفت آوری مذمت می فرمود – غالبا مبالغه می کرد، در همین نامه ای که ایشان به امام خمینی نوشته اند نشانه های بزرگنمایی آشکار است، برخی دیگر از دوستان ما از جمله شهید بهشتی نیز نظر را درباره اظهارات مطهری داشتند. [۲۴]

هر دو در راه هدفشان شهید شدند، مریدان مطهری، وی را استاد شهید، و مریدان شریعتی را معلم شهید [گاهی نیز معلم انقلاب] لقب نهادند. شریعتی یک سیر مستقیم را در زندگی پی گرفت و جانش را در این راه نهاد. مطهری نیز از درخشان ترین چهره های تاریخ اسلام است. کسی بود که در اوج انحطاط مسلمین گرد تخدیر از چهره ی دین زدود و وارد عرصه ی کارزار شد. کتاب هایش مثل تمام عیار روشنفکری دینی بوده و هست اما در انسان شناسی و قضاوت در مورد انسان ها نسبی گرایی یک اصل است. به قول شاعر:

کوه با آن عظمت آن طرفش صحرا بود     دست بر دامن هر کس که زدم رسوا بود

پ.ن :

۱- روشنفکر دینی به معنی واقعی کلمه. هر که مسلمان بود و با یک سری از احکام دین مخالف بود اسمش را نمی شود گذاشت روشنفکر دینی. روشنفکر دینی روشنفکری است آگاه, متعهد, مسئول و انسان که در مقابل جامعه اش مسئولیت احساس کند و برخیزد. اینهایی که امروز ادعای روشنفکری دینی میکنند دیندار هم نیستند, روشنفکری آن پیشکش!

۲- خاطرات ناصر میناچی,نشریه داخلی حسینیه ارشاد ۶/۲/۱۳۷۸ ص۵

۳- متن این نامه را می توانید در کتاب طرحی از یک زندگی جلد دوم ص ۲۸۰ بخوانید.

۴- “مسلمانی در جستجوی ناکجا آباد,علی رهنما ۳۳۱

۵- شریعتی در جمعی گفت: وقتی در این مملکت بالاتر از حضرت که اعلیحضرت باشد داریم,همان نام مبارک محمد زیباترین و خدایی ترین نامی است که می شود در این کشور و در هر مقاله و اثری به جای گذاشت.

۶- خاطرات من از شهید مطهری,علی دوانی ص ۴۸

۷- مجموعه آثار ۱٫ ص۱۴۳

۸- شریعتی در آیینه ی خاطرات. ش لامعی ص ۴۶

۹- پوران شریعت رضوی طرحی از یک زندگی ج ۲ص ۲۲۹

۱۰- نشریه ارشاد شماره ۱۵ ص ۱۰۷

۱۱- یاس نو. ۲ تیر ۱۳۸۲

۱۲- شریعتی آنگونه که من شناختم ص۷۲

۱۳- همان

۱۴- انقلاب اسلامی در ایران ص ۱۱۵و۱۱۶

۱۵- طرحی از یک زندگی ص ۳۰۱

۱۶- سیری در زندگانی استاد مطهری ص ۸۲

۱۷- طرحی از یک زندگی ج۲ ص

۱۸- وبسایت ولایت و رهبری :: مقام معظم رهبری :: شخصیت و آثار علمی آیت الله العظمی خامنه ای :: دیدگاه های مقام معظم رهبری :: استاد مطهری، دکتر شریعتی و حسینیة ارشاد*از زبان رهبر معظم انقلاب

۱۹- متن زیر بخشی از سخنرانی آیت‌الله خامنه‌ای در سال ۵۹ به مناسبت سالگرد فوت دکتر شریعتی در مسجد اعظم قم، بیان فرموده‌اند – روزنامه جمهوری اسلامی، ۴/۴/۵۹، صفحه۱۲

۲۰ و ۲۱ و ۲۳ – همان

۲۴- جریان ها و سازمانهای مذهبی سیاسی ایران، رسول جعفریان، در پاروقی کتاب، دیدگاه خامنه ای نسبت به شریعتی، صفحه ۲۴۷

_________________

امضا

مردی آنچه بر علیه مردی بگوید آن مرا باور نیاید، تا هنگامی که سوگند هر دو را نشنوم.- داریوش بزرگ
[فقط اعضا مجاز به مشاهده لینک ها هستند، لطفا برای مشاهده لینک های انجمن ثبت نام کنید یا وارد انجمن شوید. ] - [فقط اعضا مجاز به مشاهده لینک ها هستند، لطفا برای مشاهده لینک های انجمن ثبت نام کنید یا وارد انجمن شوید. ] -  [فقط اعضا مجاز به مشاهده لینک ها هستند، لطفا برای مشاهده لینک های انجمن ثبت نام کنید یا وارد انجمن شوید. ]
فقط اعضا مجاز به مشاهده لینک ها هستند، لطفا برای مشاهده لینک های انجمن ثبت نام کنید یا وارد انجمن شوید. تنها یک عضو و کاربر عادی و در اَنجمن است که قطعاً دارای اِشتباهات بسیاری"ست که به بسیاری از آنها به کمک دیگر کاربران آگاهی پیدا می کند و به این روی مدیون کسانی اَست که به سوال های او پاسخ گفته و یا نقدی از او کرده اَند.

نقل قول های مورد پسند :
وقتی ما همه یک نوع می اندیشیم هیچ یک از ما نمی اندیشد._والتر لیپمن
من از گناه بدم می آید نه از گناهکار.گاندی.
دانا باید از دانش خویش نادان را آگاه سازد، نشاید بیش از این نادان گمراه بماند._ اِشو زرتشت – یسنا – هات ۳۱ بند ۱۷
یک فرد اغلب به واسطه ی یک واژه، عاقل یا احمق پنداشته می شود.به راستی باید مراقب آنچه می گوییم باشیم_ کنفوسیوس
مورخ باید بعضی اوقات حتی دشمن را ستایش کند و دوست را سرزنش._ پولی بیوس
برتری مردم به یکدیگر، به دانش‌ها و خرد‌هاست؛ نه به ثروت‌ها و تبار‌ها. علی اِبنِ اَبیطالب
شرافت به خرد و ادب است؛ نه به دارایی و نژاد. علی‌بن‌ابیطالب

سلام من تازه عضو شدم .یه مروری بر مطالب کردم .خیلی زیبا بود .همیشه احساس میکردم اونچیزی که در درون من فغان میکنه دکتر شریعتی به زبون اورده.نمیخوام در جهالت بمیرم

سلام
اولا ممنون از مبحثی که مطرح کردین چون من هم در مورد اختلافاتشون چیزهایی شنیده بودم و خیلی دلم می خواست که واقعیت رو بدونم وممنون از اینکه جوابشو نوشتین ولی به نظر من دلیل رفتار استاد مطهری حسادت نبوده ، ایشون متفکر بزرگی بودن و حتما دلایلی برا خودشون داشتن ....

سلام - تا یادمه همیشه دکتر رو کنار مطهری می گذاشتن . من اولین کتاب دکتر رو که خوندم کویر بود. روحم به پرواز در اومد- من امام علی رو با کتابهای دکتر شناختم- الانم عاشق امام علی (ع) هستم.
گفتم یه بارم که شده بیام کتابهای مطهری رو بخونم کتاب جاذبه ودافعه امام علی رو  خوندم. باهال نبود فقط زیر یک جملشو خط کشیدم(یادم مونده) اما هر وقت کتابهای دکتر رو می خونم نمی دونم کجاش رو خط نکشم بسکه همش خوشکل و باهاله-

من راستش تها چیزی که در باره این بحث میخوام بگم اینه که از نظر من دکتر با هیچکسی که تا الان من میشناسم قابل قیاس نیست
عشقی که دکتر به تشیع علوی و علی و خاندان پیامبر به من نشون دادن غیر قابل بیانه و فقط باید ازش لذت برد
دکتر قبل از اینکه به من یاد بده عاشق علی باشم اول به من علی رو شناسوند بعد خودم عاشقش شدم بعد به من فهموند که شناخت و عشق به علی کافی نیست
مهم عمل به راه علیه

شناخت علی ذهنیته
عشق علی احساسه
ولی تشیع علی عمله

نه مطهری و نه هیچ کس دیگه ای نمیتونه به این زیبایی تشیع و اسلامو بیان کنه

_________________

امضا

«خدایا، عقیده مرا از دست عقده‌ام مصون بدار و به من قدرت تحمل عقیده مخالف ارزانی کن.»-دکتر شریعتی

<<هر سکوتی که خالی از اندیشه باشد.خطاست>>-رسول اکرم(ص)

شريعتي حياتي جاودانه دارد و كلامش كهنه نمي شود و انديشه اش ميراثي براي همه نسل هاست .

_________________

امضا

گویند که خدا تنهاست ما که خدا نیستیم پس چرا تنهاییم ؟

کدام متفکر بزرگ
متفکری بزرگ و بی ادب
کسی که می گوید: چارشنبه سوری را خانواده های احمق ها انجام می دهند
و بعد به اسم دین به پدران کسانی که چارشنبه سوری را جشن می گیرند فحش می دهد (یعنی پدران ما)(یعنی نیاکان ما)
تفکر . . . . .!

_________________

امضا

بسيار کسان بدين سرزمين روی آوردند تا آن را از پای در آورند، اما
همه آنان رفتند و ايران بر جای ماند

با توجه به اظهار نظرهای دوستان که بیشتر اونها جبهه گیری غیر منصفانه در مقابل این دو روشنفکر بود.بر خود دانستم تا پیشنهاد کنم که کمی روی سخن آیت الله خامنه ای تأمل کنیم که می گوید:بیاییم شرریعتی را با مطهری بشناسیم،شریعتی را در کنار مطهری مطالعه کنیم،ترکیبی از زیبایی های شریعتی با بتن آرمه اندیشه اسلامی مطهری بوجود آوریم.
بر این اساس پیشنهاد می کنم به جای باز کردن زخم های کهنه و بیان مسائلی که هیچگونه کمکی به احیاء راه شریعتی نمی کند،به مسائلی بپردازیم که شاید بتوانیم قدمی در راه آن معلم برداریم.

یکی از هزاران هزار سوالی که ذهن کنجکاو من از بچگی درگیرش بود همین سر نوشتار آقای مصطفی بود .
یادمه خیلی خیلی وقت پیشا که راهنمایی درس میخوندم .به معلممون گفتم چرا نمازو عربی می خونن جواب داد : زبان عربی زبانیه که از هر جملش تعبییر های متفاوت میشه کرد واسه همین به فارسی نمی خونن.توی ذهنم سوال بود که اگه یه برداشت از برداشت های متفاوتو متوجه بشم و درک کنم بهتر از اینه که هیچی نفهمم . یه دفتر برداشتمو تمام سوره هها ی نمازو نوشتمو چم فارسیشونو زیرش نوشتم .گفتم من دیگه عربی نماز نمی خونم . و از اون به بعد فارسی نماز خوندم ...
همممممممممممم. اگه بخوایم ژرف فک کنیم باید از ریشه زندگیمونو دگرگون کنیم .سنت ها خوبن ولی احتیاج به بازنگری دارن.مغز پیشرفته و متحول امروزی نخست فکر میکنه بعد انجام میده . وقتی فک میکنه منطقش درست و اشتباهو میگه.اگه اعتقادات و تعصبات بی بنیادو دور بریزیم اون موقع شاید بتونیم ایرانمونو باز به مرز پر گوهر تبدیل کنییییییم .

یا داد ...

_________________

امضا

آنگاه که نمیدانم چه میگویم ،جز راست بر لبانم جاری نیست ...